Kỷ yếu Hội thảo: Bộ tứ kim cương trong cấu trúc an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Bộ tứ kim cương trong cấu trúc an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Ban biên soạn: Nguyễn Tăng Nghị (Chủ biên) - Trần Nam Tiến, Huỳnh Tâm Sáng

Nhà xuất bản: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang thu hút sự quan tâm của giới chuyên gia, các nhà phân tích chính sách và nhiều nhà quan sát vì tầm quan trọng chiến lược của nó. Hiện nay, hợp tác giữa các thành viên và quá trình thể chế hóa của Bộ tứ Kim cương (QUAD), bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ, là vấn đề khá nổi bật vì các nội dung này chi phối đáng kể sự vận động của quan hệ quốc tế tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Có ít nhất hai lý do giải thích cho tầm quan trọng của QUAD. Thứ nhất, sự phối hợp của bốn cường quốc trong QUAD đang góp phần định hình cấu trúc và sự vận động của an ninh khu vực. Thứ hai, những diễn tiến xung quanh thực tiễn triển khai chính sách của QUAD nói chung và các thành viên của khối hướng đến một Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do, rộng mở, thịnh vượng và bao hàm có những tác động đa chiều lên các quốc gia trong khu vực, bao gồm Việt Nam.

Với nhận thức về tầm quan trọng của QUAD ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhất là về phương diện an ninh, Khoa Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Bộ tứ Kim cương trong cấu trúc an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”. Hội thảo thu hút nhiều bài viết từ các nhà khoa học, các giảng viên, nghiên cứu viên đến từ nhiều trường đại học và viện nghiên cứu của ba miền Bắc, Trung, Nam, như Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; các viện nghiên cứu trực thuộc Học viện Khoa học Xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam); Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế; Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh; Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh; Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học Thành phố Hồ Chí Minh; Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu; Trường Đại học Fulbright, cùng nhiều đơn vị khác.

Qua các tham luận, các tác giả đã nghiên cứu nhiều nội dung liên quan đến hai nhóm chủ đề lớn là: (i) Cơ sở lý luận của QUAD và các vấn đề chính sách, và (ii) Những tác động từ quá trình hình thành và phát triển của QUAD đến khu vực và Việt Nam. Các bài viết ở nhóm chủ đề thứ nhất tập trung khai thác nhiều vấn đề như sự phát triển của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương từ góc nhìn hệ thống - cấu trúc, sự hình thành và phát triển của QUAD từ góc nhìn chủ nghĩa đa phương và tiểu đa phương, vai trò của các quốc gia thành viên (Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ) trong quá trình vận động của QUAD, sự điều chỉnh về chính sách của QUAD qua các giai đoạn, quyền lực mềm của QUAD và những định hướng về chính sách của QUAD trong thời gian tới. Các bài viết ở nhóm chủ đề thứ hai ưu tiên cho các nội dung thực tiễn và có tính thời sự, tiêu biểu là chính sách cụ thể của từng quốc gia thành viên trong khối QUAD, cạnh tranh giữa QUAD với Trung Quốc, tầm quan trọng của Đông Nam Á với QUAD và ứng xử của ASEAN, hợp tác an ninh hàng hải trong nhóm QUAD, thực tiễn triển khai chính sách của QUAD và tác động đến Việt Nam trên các lĩnh vực chủ chốt (chính trị - ngoại giao, kinh tế, an ninh - quốc phòng), cùng các gợi ý chính sách để Việt Nam thích nghi với sự vận động của QUAD.

Các nghiên cứu cho rằng trong thời gian tới, QUAD sẽ có các chính sách mới để mở rộng ảnh hưởng của mình khi bối cảnh địa-chính trị khu vực và thế giới đang bất ổn, nhất là cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung vẫn còn dai dẳng và khó dự báo. Một số bài viết cho rằng chương trình nghị sự của QUAD có thể sẽ tiếp tục mở rộng khi các cường quốc ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tìm cách nâng cao vai trò và tăng cường sức mạnh của mình. Các bài viết cũng chỉ ra rằng Việt Nam nên chủ động và có nhiều chính sách hội nhập tích cực hơn để có thể ứng xử tốt nhất với các cường quốc và tham gia vào định hình sự vận động của quan hệ quốc tế khu vực. Về trung hạn, các tác giả cũng dự báo rằng QUAD sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc an ninh khu vực, thông qua các nỗ lực tăng cường an ninh tập thể, và qua đó, có thể chi phối chính sách của nhiều quốc gia, kể cả các cường quốc và các nước vừa và nhỏ.

Cuốn sách này là tuyển tập các bài viết được tuyển chọn và biên tập trên cơ sở cân nhắc về nội dung và sự phù hợp với chủ đề của hội thảo. Vì khuôn khổ cuốn sách có hạn nên chúng tôi chỉ có thể lựa chọn các bài viết tiêu biểu. Trong quá trình biên tập, những thiếu sót là không thể tránh khỏi. Vì vậy mà, ban biên tập và các tác giả rất mong nhận được sự thông cảm cũng như các góp ý từ bạn đọc để chúng tôi cùng rút kinh nghiệm và hoàn thiện cho các công trình nghiên cứu về sau.

Trân trọng cảm ơn.

Ban Biên tập.