Xuân Tình nguyện - 20 Năm lan tỏa tinh thần Nhân văn (2005-2024)

 

 Nơi khởi đầu của những mùa xuân

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM tiền thân là Đại học Văn khoa, thuộc Viện Đại học Sài Gòn trước đây. Ở Trường Đại học Văn khoa (1955-1975) không chỉ có chuyện giảng đường mà còn là nơi nuôi dưỡng bao tâm hồn lãng mạn, những con người sục sôi tinh thần phụng sự xã hội. Ngôi trường này về sau trở thành khối Khoa học Xã hội thuộc Đại học Tổng hợp TP.HCM (1977-1996) và hiện nay là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM (1996 - nay).

Nếu tuổi trẻ Văn khoa đã dấu ấn của mình vào phong trào học sinh, sinh viên nội thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, sinh viên khối Khoa học Xã hội thuộc Trường Đại học Tổng hợp có nhiều mô hình, giải pháp hay trong thời kỳ trước và sau Đổi mới thì tuổi trẻ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã cho thấy sự tiếp nối tinh thần xung kích, tiên phong, đi đầu của các thế hệ trước và sự sáng tạo của tuổi trẻ hôm nay. Từ ngôi trường này, năm 2005, một mô hình tình nguyện mới đã ra đời: Xuân tình nguyện!

Bối cảnh phong trào thanh niên - sinh viên Trường ĐH KHXH&NV giai đoạn hoạt động Xuân tình nguyện ra đời cũng có nhiều điều đáng chú ý. Từ khi được tách ra và trở thành một trường trực thuộc ĐHQG TP.HCM, tổ chức Đoàn TN – Hội SV Trường gặp phải nhiều khó khăn. Hội Sinh viên Trường trải qua một giai đoạn trù bị lâu dài đến năm 2000 mới tổ chức được Đại hội Đại biểu lần thứ nhất. Từ năm 1996 đến năm 2003, Đoàn trường có nhiều biến động về nhân sự ít nhiều ảnh hưởng đến tính liên tục trong công tác quy hoạch, bố trí nhân sự và định hướng hoạt động của phong trào thanh niên – sinh viên trường. Tuy nhiên, các hoạt động tình nguyện, văn hóa văn nghệ - vốn là thế mạnh của sinh viên Trường vẫn được diễn ra, với nhiều mức độ khác nhau. Từ năm 2004, Đoàn Thanh niên – Hội Sinh viên Trường được củng cố về mặt tổ chức và nhân sự. Điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của phong trào thanh niên – sinh viên của Trường. Nhiều Trung tâm trực thuộc Đoàn trường hoạt động ngày càng hiệu quả. Trong đó có Trung tâm Công tác xã hội và hỗ trợ sinh viên trực thuộc Đoàn trường do anh Nguyễn Đức Lộc, Chủ tịch Hội Sinh viên, Phó Bí thư Đoàn trường làm Giám đốc.  

Đầu những năm 2000, kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và đời sống của sinh viên còn nhiều khó khăn. Ngày Tết thường là dịp đoàn viên nhưng với những sinh viên xa quê lên Thành phố học tập không phải ai cũng có điều kiện về quê những ngày này. Không ít sinh viên lựa chọn ở lại Thành phố. Một kỳ nghỉ dài xa quê, xa gia đình rất cần được khỏa lấp bằng những hoạt động thực sự có ý nghĩa. Từ thực tế này, một ý tưởng độc đáo đã xuất hiện từ anh Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội và hỗ trợ sinh viên:

“Đặc biệt là vào mùa tết, nhiều sinh viên không có điều kiện về quê nên ở lại Thành phố để đi làm thêm. Vì Thành phố mùa tết cũng không còn nhiều hoạt động, các bạn cũng không muốn giam mình trong bốn bức tường nhà trọ những ngày tết, vừa buồn, vừa chi tiêu tốn kém nên sẵn sàng chấp nhận mọi công việc dù được trả công thấp.

Nắm được tâm tư đó, chúng tôi nảy ra ý tưởng nếu sinh viên đi làm thêm ngày Tết không phải vì thu nhập, tại sao không tổ chức những hoạt động ý nghĩa hơn cho các bạn tham gia. Ngay lập tức, chúng tôi lên kế hoạch, triển khai nhân sự và chiến dịch Xuân tình nguyện đầu tiên đã bắt nguồn như thế”

PGS.TS. Nguyễn Đức Lộc

Ý tưởng khởi phát một chiến dịch tình nguyện đầy ý nghĩa đã ra đời như thế. Dự án “Mỗi tờ lịch - một trang vở cho người khiếm thị” đã khởi nguồn cho một chiến dịch tình nguyện lớn của sinh viên Trường ĐH KHXH&NV với hai giá trị nổi bật: tính lan tỏa và tính nhân văn. Dự án nhằm mục tiêu gom góp các tờ lịch tường đã hết sử dụng để làm sách in chữ nổi cho người khiếm thị. Hơn 6.500 quyển lịch đã được thu gom và chuyển đến các thư viện sách nói cho người khiếm thị. Dự án dù được phát động lần đầu tiên đã thu hút sự quan tâm của cộng đồng. Một bài báo được đăng trên báo Tuổi trẻ của Thành Đoàn đã giúp cho thông tin của dự án đầy tính nhân văn này lan tỏa đến với cộng đồng. Nhiều cụ già đạp xe từ Củ Chi, Quận 12 xuống cơ sở 10-12 Đinh Tiên Hoàng, Quận 1 để gửi lịch [1]. Việc thực hiện một dự án cộng đồng đã cho thấy sự nhạy bén của những người học khối ngành khoa học xã hội và nhân văn trong việc chăm lo các nhóm yếu thế trong xã hội. Tinh thần nhân văn được cộng hưởng với sự nhiệt huyết của tuổi trẻ đã làm nền tảng cho sự phát triển và lớn mạnh của một phong trào tình nguyện đầy ý nghĩa của sinh viên mỗi dịp Tết đến Xuân về.

 

Những chặng đường phát triển của Xuân Tình nguyện

 Ngay năm đầu tiên, Xuân tình nguyện đã thu hút 57 sinh viên tham dự, với 6.500 quyển lịch tặng cho các thư viện sách nói. Như kỳ vọng của người khai sinh Xuân tình nguyện vào năm thứ hai hoạt động được triển khai: “chiến dịch đầu tiên chỉ có 57 chiến sĩ, với hy vọng đây sẽ là 57 cánh én báo hiệu những mùa Xuân tình nguyện lớn mạnh trong tương lai của sinh viên thành phố”, hoạt động Xuân tình nguyện đã có một sức lan tỏa mạnh mẽ. Cuối năm 2005, nhiều Hội Sinh viên các trường đại học đã đến liên hệ với Hội Sinh viên Trường với mong muốn cùng chung tay thực hiện hoạt động đầy ý nghĩa này. Cho nên ngay khi hoạt động Xuân tình nguyện tổ chức lần thứ II đã không còn là giới hạn trong Trường mà đã có sự tham gia của Hội Sinh viên 6 Trường Đại học: Trường ĐH Giao thông Vận tải; Trường ĐH Luật, Trường ĐH Mỹ thuật, Trường ĐH Kỹ thuật Công nghệ, Trường ĐH Văn hiến. Số lượng chiến sĩ cũng tăng lên gấp 5 lần, với 300 chiến sĩ. Năm 2007, chiến dịch “Xuân tình nguyện 2007” đã khởi động với chương trình “Biến bloc lịch thành sách cho người khiếm thị, tặng băng cassette trắng cho thư viện sách nói”.

Buổi ra quân Chiến dịch Xuân tình nguyện lần thứ II

 

Từ đó, hoạt động Xuân tình nguyện ngày càng được mở rộng về quy mô khi ngày càng có nhiều Hội Sinh viên các trường Đại học trên địa bàn phố cùng tham gia. Năm 2006 và 2007, 6 trường Đại học cùng tham gia hoạt động Xuân tình nguyện. Với sự phát triển không ngừng về quy mô và ý nghĩa nhân văn của hoạt động, năm 2009, Hội Sinh viên Việt Nam TP.HCM đã quyết định tổ chức hoạt động Xuân tình nguyện ở quy mô cấp thành và nâng tính chất Xuân tình nguyện từ “hoạt động” lên “chiến dịch”[2]. Như vậy bên cạnh các chiến dịch tình nguyện ra đời trước đó như Mùa hè xanh, Tiếp sức mùa thi, Kỳ nghỉ hồng, Hoa phượng đỏ của Thành Đoàn – Hội Sinh viên Thành phố, Xuân tình nguyện đã chính thức trở thành một chiến dịch tình nguyện không chỉ của riêng sinh viên Nhân văn mà còn của tuổi trẻ Thành phố nói chung.

  Với sức lan toả ngày càng sâu rộng của mình, Xuân tình nguyện cũng cần phải một “bộ nhận dạng” cho riêng mình. Năm 2006, huy hiệu Xuân tình nguyện ra đời với hình ảnh đôi bàn tay tuổi trẻ chắp lại, hóa thành chim bồ câu vốn là biểu tượng của hòa bình, của tổ chức Hội Sinh viên. Bài ca Xuân tình nguyện do chàng sinh viên Lâm Hoàng Ân sáng tác ngày 24/02/2009 tại Ký túc xá ĐHQG chính thức được sử dụng làm ca khúc của chiến dịch Xuân tình nguyện ở Nhân văn và sau này là cả chiến dịch chung cả Thành phố. Bài ca mang âm hưởng hăng say của tuổi trẻ, thúc giục thanh niên phụng sự xã hội, như những cánh én báo hiệu mùa xuân về!

 Từ năm 2009 trở đi, chiến dịch Xuân tình nguyện từ sinh viên Nhân văn khởi phát đã trở thành một hoạt động chung của tuổi trẻ Thành phố. Lúc này, bản thân chiến dịch Xuân tình nguyện của Trường cũng có những màu sắc mới. Các chiến sĩ đến với chiến dịch không còn vì không thể về quê mà xuất phát từ tinh thần nhiệt huyết của tuổi trẻ, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng như chia sẻ của một nữ chiến sĩ đã tham gia  liên tục 4 mùa Xuân tình nguyện đầu tiên:

“Chúng tôi đến với Xuân tình nguyện không hẳn là vì không có điều kiện về Tết với gia đình mà vì chúng tôi muốn cống hiến sức trẻ, góp phần mang lại một cái Tết vui tươi, ấm áp cho những người còn khó khăn. Đi Xuân tình nguyện, chúng tôi còn có có cơ hội trưởng thành hơn và cảm nhận được nhiều bài học từ cuộc sống”[3]

Với tâm thế đó, Ban chỉ huy và các chiến sĩ Xuân tình nguyện của Nhân văn đã luôn làm mới mình, để chiến dịch luôn trẻ trung năng động, truyền tải được lý tưởng, lẽ sống và tinh thần của sinh viên Nhân văn. Càng về sau, chiến dịch Xuân tình nguyện của Trường có quy mô ngày càng lớn, thu hút đông đảo sinh viên tham gia. Nếu trước đây mỗi năm chỉ có các đội hình cấp trường tham gia hoạt động thì từ năm 2010 trở đi đã bắt đầu xuất hiện đội hình thuộc các khoa/bộ môn tham gia vào chiến dịch của cả trường. Tiên phong trong việc này là Liên Chi hội hai khoa Giáo dục và Đông phương học. Từ năm 2015, vai trò thiết lập đội hình  Xuân tình nguyện dần được chuyển sang các cơ sở hội, các cụm hoạt động liên chi hội, các CLB tình nguyện. Một sự đa dạng về mặt tổ chức trong việc thành lập đội hình, cho thấy sức sống mạnh mẽ của Xuân tình nguyện ngay chính tại nơi khai sinh của chiến dịch này. BCH chiến dịch cấp trường đóng vai trò điều hành, phân phối nguồn lực chung cho cả chiến dịch. Sự chuyển dịch này đã góp phần mở rộng và quy mô và địa bàn hoạt động của chiến dịch Xuân tình nguyện của Hội Sinh viên Trường. Cao điểm năm 2023, chiến dịch Xuân tình nguyện của Trường đã có 31 đội hình với hơn 1.239 chiến sĩ tham gia. Đây là năm có số đội hình cao nhất trong suốt 20 năm qua. Dự kiến năm 2024, chiến dịch Xuân tình nguyện lần thứ 20 của Trường sẽ có 28 đội hình với 1.251 chiến sĩ – số lượng chiến sĩ nhiều nhất từ trước đến nay.

 

Biểu đồ quy mô chiến dịch Xuân tình nguyện của Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM 20 năm qua.

 Đồng thời, địa bàn chiến dịch cũng có sự mở rộng hơn bao giờ. Nếu trước năm 2009, chiến dịch Xuân tình nguyện của Trường chỉ diễn ra tại TP.HCM và một vài tỉnh lân cận thì từ sau năm 2009, chiến dịch bắt đầu lan rộng ra khu vực Nam bộ, Nam Trung bộ, Tây Nguyên. Tính đến nay, các chiến sĩ Xuân tình nguyện của Trường đã đặt chân lên tới 20 tỉnh thành khu vực phía Nam của đất nước[4].

Về loại hình hoạt động, từ việc tập trung vào đối tượng người khiếm thị trong giai đoạn đầu, các chiến dịch Xuân tình nguyện trong những năm gần đây ngày càng có sự mở rộng chăm lo cho nhiều đối tượng như thiếu nhi tại các mái ấm, nhà mở, các đối tượng chính sách tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa khó khăn. Hoạt động của các đội hình ngày càng phong phú, đa dạng hơn. Các đội hình đều làm việc với tổ chức Đoàn, Hội tại địa bàn để kết nối, nắm bắt nhu cầu của địa phương, chuẩn bị phương án tổ chức chiến dịch hiệu quả nhất. Các kỳ chiến dịch đã không còn xuyên suốt dịp Tết Nguyên đán như trước mà chỉ trong vài ngày ngắn ngủi trước Tết, các chiến sĩ Xuân tình nguyện của Trường đã “tải” một khối lượng công việc rất lớn từ gây quỹ, chuẩn bị nguồn lực, công trình tặng địa phương, chương trình văn nghệ,… Các bữa cơm ngày xuân dành cho các gia đình chiến sĩ hay các hoạt động giao Xuân chiến sĩ với các lực lượng vũ trang càng làm cho Xuân tình nguyện thêm lan tỏa, gần gũi với cộng đồng. Đặc biệt, năm 2011, Ban Chỉ huy chiến dịch Xuân tình nguyện cấp Trường đã xây dựng một hoạt động mới: Nghìn bánh chưng xanh. Các chiến sĩ sẽ được tập huấn gói bánh chưng tặng cho người dân ở địa phương. Đây không chỉ là một hoạt động ý nghĩa với người dân thụ hưởng mà còn ý nghĩa với chiến sĩ tham gia khi các bạn được học cách gói loại bánh truyền thống của dân tộc trong ngày Tết cổ truyền. Do đó đến năm 2012, hoạt động Nghìn bánh chưng xanh đã được Ban Chỉ huy Chiến dịch Xuân tình nguyện cấp Thành chọn làm một trong những hoạt động của toàn chiến dịch.

 

Lời kết

Xuân tình nguyện đã trải qua 20 năm hình thành và phát triển. Xuất phát điểm ban đầu chỉ là một hoạt động tình nguyện của 57 sinh viên không thể về quê đón Tết bên gia đình nhưng ngày nay đã trở thành một trong các chiến dịch tình nguyện lớn của tuổi trẻ Thành phố. Giá trị nhân văn của chiến dịch cộng hưởng cùng nhiệt huyết của tuổi trẻ đã làm giúp cho Xuân tình nguyện không ngừng vươn xa. Xuân tình nguyện nhanh chóng được tiếp nhận trong hệ thống Đoàn Thanh niên – Hội Sinh viên trên địa bàn Thành phố và cả xã hội. Giải thưởng Hồ Hảo Hớn của BTV Thành Đoàn dành cho những mô hình giải pháp hay của cơ sở Đoàn được trao cho mô hình Xuân tình nguyện chỉ một năm sau khi ra đời (2006) đã cho thể hiện sự ghi nhận và kỳ vọng của Thành Đoàn với mô hình đặc biệt ý nghĩa này. Sức sống của Xuân tình nguyện 20 năm qua là minh chứng rõ ràng nhất cho điều này. Chúng ta sẽ càng kỳ vọng bước qua tuổi 20, chiến dịch Xuân tình nguyện sẽ không ngừng lớn mạnh, không ngừng lan tỏa các giá trị nhân văn “từ phố xá đến miền thôn quê, từ sông nước đến vùng non cao”.

Nhưng có lẽ không sự ghi nhận nào quý giá hơn sự đón nhận của xã hội đối với các chiến sĩ Xuân tình nguyện. Cứ mỗi dịp Tết đến xuân về, trong cái khí trời se se lạnh của những ngày cuối năm, đường phố Thành phố thêm ấm áp với những chiếc áo vàng rực rỡ, tất bật trên những cung đường chuẩn bị cho một mùa chiến dịch Xuân tình nguyện nữa lại đến.

 

[1] Nguyễn Đức Lộc (2006), Trường ĐH KHXH&NV khởi xướng mô hình tình nguyện mới: Xuân tình nguyện, Nội san Thế hệ mới của ĐHQG-HCM, tr.8.

[2] Ngay khi hoạt động Xuân tình nguyện được nâng cấp lên chiến dịch cấp thành năm đầu tiên, chúng ta vẫn thấy sự duy trì hoạt động quyên góp lịch làm tập nổi cho người khiếm thị của Xuân tình nguyện buổi đầu lúc mới ra đời.

Theo Trung Uyên (2009), “Hào hứng ngày ra quân Xuân tình nguyện 2009”, báo Tuổi trẻ, ngày 18/01/2009.

[3] Trung Uyên (2009), “Hào hứng ngày ra quân Xuân tình nguyện 2009”, báo Tuổi trẻ, ngày 18/01/2009.

[4] Các tỉnh xếp theo khu vực địa lý:

- Tây Nam bộ: An Giang, Bạc Liêu, Bến Tre, Cần Thơ, Đồng Tháp, Hậu Giang, Kiên Giang, Long An, Sóc Trăng, Trà Vinh, Vĩnh Long;

- Đông Nam bộ: Bình Dương, Bình Phước, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM, Tây Ninh;

- Tây Nguyên:  Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng;

- Nam Trung bộ: Bình Thuận.

 Trích Đoàn TN - Hội SV Trường ĐH KHXH&NV (2024), Kỷ yếu 20 năm vang mãi bài ca Xuân tình nguyện (2005-2024), xem tại đây