“Chiến tranh và Môi trường” - Khai mở góc nhìn liên ngành đột phá

Ngày 04/8/2025 - Tại Phòng C103, Cơ sở Sài Gòn của Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, Khoa Lịch sử đã tổ chức thành công buổi sinh hoạt khoa học quốc tế với chủ đề “Chiến tranh và Môi trường: Liệu có phải một cuộc ‘tấn công sinh thái’ có chủ đích?”. Buổi tọa đàm vinh dự đón tiếp sự tham gia của Giáo sư Emmanuel Kreike từ Đại học Princeton, cùng với sự hiện diện của đông đảo giảng viên, nhà nghiên cứu, học viên, và sinh viên từ nhiều lĩnh vực khác nhau.

Buổi sinh hoạt đã diễn ra sôi nổi, mang đến một diễn đàn học thuật liên ngành ý nghĩa, mở ra những hướng tiếp cận mới mẻ và sâu sắc về mối quan hệ phức tạp giữa chiến tranh, môi trường và xã hội, đặc biệt trong bối cảnh những thách thức toàn cầu hiện nay.

Những điểm nhấn từ bài trình bày của Giáo sư Emmanuel Kreike

Với kinh nghiệm nghiên cứu hàng đầu về lịch sử môi trường, Giáo sư Emmanuel Kreike đã đưa ra một góc nhìn mang tính đột phá, không chỉ tái định nghĩa các cuộc xung đột mà còn đặt ra những câu hỏi quan trọng về vai trò của tự nhiên trong lịch sử loài người.

Ông đã giới thiệu khái niệm “environcide” – sự hủy diệt môi trường có chủ đích – như một chiến lược quân sự cốt lõi trong các cuộc xung đột hiện đại. Theo Giáo sư Kreike, “cơ sở hạ tầng môi trường” như mùa màng, kho lương thực hay hệ thống thủy lợi thường xuyên bị nhắm đến một cách có chủ ý. Ông đã đưa ra ví dụ điển hình về việc sử dụng chất độc màu da cam tại Việt Nam, không chỉ nhằm phá hủy nguồn sống của đối phương mà còn là một nỗ lực để “quân sự hóa” môi trường, biến thiên nhiên trở thành một chiến trường.

Một trong những luận điểm mạnh mẽ nhất của buổi tọa đàm là lời kêu gọi không tách rời tác động của chiến tranh lên môi trường (ecocide) và lên con người (genocide). Giáo sư Kreike nhấn mạnh: xã hội và môi trường là một thực thể duy nhất, cấu thành lẫn nhau. Ông lập luận rằng, sự phân biệt này đã che khuất sự thật rằng sự hủy diệt môi trường cũng chính là sự hủy hoại sự sống của con người.

Giáo sư cũng đã phác thảo quá trình nhận thức của nhân loại về “Thiên nhiên” trong thế kỷ qua: từ một nguồn tài nguyên vô tận, thành một nạn nhân vô tội của lòng tham, và cuối cùng trở thành một mối đe dọa khó lường đối với chính sự tồn vong của loài người.

Ý nghĩa và triển vọng nghiên cứu

Bài trình bày của Giáo sư Kreike không chỉ cung cấp một khung lý thuyết để phân tích các cuộc xung đột lịch sử và đương đại mà còn mở ra những hướng nghiên cứu mới cho các nhà khoa học xã hội và nhân văn. Sự kiện này là minh chứng rõ ràng cho tầm quan trọng của hướng nghiên cứu liên ngành, kết nối các chuyên ngành tưởng chừng như riêng biệt như lịch sử, nhân học, môi trường và khoa học chính trị.

Khoa Lịch sử tin rằng những kiến thức và góc nhìn mới từ buổi sinh hoạt sẽ tạo cảm hứng cho các giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên trong việc khám phá sâu hơn về mối quan hệ phức tạp giữa con người và thế giới tự nhiên, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam – một đất nước đang nỗ lực phục hồi từ những vết thương chiến tranh và đối mặt với các thách thức môi trường hậu chiến.