Có một dòng chảy giáo dục tiếng Nhật ở Việt Nam trước năm 1975

TỌA ĐÀM KHOA HỌC QUỐC TẾ “LỊCH SỬ GIÁO DỤC TIẾNG NHẬT TẠI MIỀN NAM VIỆT NAM”
国際研究会プログラム
テーマ：「南ベトナムにおける日本語教育の歴史」

Sáng ngày 05/03/2026, tại Phòng D202, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, Tọa đàm khoa học quốc tế “Lịch sử giáo dục tiếng Nhật tại miền Nam Việt Nam” đã được tổ chức với sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu đến từ Việt Nam và Nhật Bản. Chương trình do Khoa Lịch sử và Quan hệ quốc tế phối hợp cùng nhóm nghiên cứu KAKENHI thuộc Japan Society for the Promotion of Science (JSPS) tổ chức, nhằm trao đổi các kết quả nghiên cứu liên quan đến lịch sử giảng dạy tiếng Nhật và quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong khu vực miền Nam Việt Nam. Sự kiện thu hút sự tham gia của các nhà nghiên cứu đến từ Việt Nam và Nhật Bản, cùng đông đảo giảng viên, học viên và sinh viên quan tâm đến lĩnh vực lịch sử, giáo dục và nghiên cứu Nhật Bản.

Tọa đàm được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi học thuật về quá trình hình thành và phát triển của hoạt động giảng dạy tiếng Nhật tại miền Nam Việt Nam, đồng thời mở rộng thảo luận về bối cảnh lịch sử và các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa đã tác động đến sự phát triển của lĩnh vực này. Thông qua các tham luận và trao đổi học thuật, chương trình không chỉ mang lại những góc nhìn mới mẻ về lịch sử giáo dục tiếng Nhật mà còn góp phần làm rõ hơn những tương tác sâu sắc giữa Việt Nam và Nhật Bản trong thế kỷ XX.

Chương trình tọa đàm do GS. Hirata Yoshimi (Teikyo University, Nhật Bản) và PGS.TS. Nguyễn Tiến Lực (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM) đồng chủ tọa và điều phối. 

( PGS. TS Lưu Văn Quyết tặng quà khai mạc chương trình) 

Trong phần đầu của chương trình, các học giả đã trình bày nhiều nghiên cứu liên quan đến sự hiện diện của Nhật Bản tại Việt Nam và quá trình hình thành hoạt động giảng dạy tiếng Nhật trong bối cảnh lịch sử thế kỷ XX.

Mở đầu là tham luận “Sự thâm nhập của doanh nghiệp Nhật Bản vào Việt Nam và việc học tiếng Nhật - Từ góc nhìn biến động nhân sự giữa Nhật Bản và Việt Nam (1960–1980)” của TS. Yuyama Eiko đến từ Đại học Hokkai-Gakuen. Bài trình bày phân tích mối liên hệ giữa quá trình mở rộng hoạt động của doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam với nhu cầu học tiếng Nhật, đặc biệt thông qua dòng di chuyển nhân lực giữa hai quốc gia trong giai đoạn 1960–1980.

( Phần tham luận TS. Yuyama Eiko đến từ Đại học Hokkai-Gakuen)

Tiếp đó, GS. Hirata Yoshimi (Đại học Teikyo) trình bày tham luận “Giáo dục tiếng Nhật tại Đại học Vạn Hạnh - Từ các tư liệu lưu trữ tại Lưu trữ Quốc gia II”. Bài nghiên cứu khai thác các nguồn tư liệu lưu trữ để tái hiện hoạt động giảng dạy tiếng Nhật tại Đại học Vạn Hạnh, qua đó góp phần làm sáng tỏ vai trò của các cơ sở giáo dục tại miền Nam Việt Nam trong việc thúc đẩy nghiên cứu và giảng dạy Nhật Bản học trước năm 1975.

(Phần tham luận của GS. Hirata Yoshimi Đại học Teikyo) 

Tham luận thứ ba, “Giáo viên tiếng Nhật tại Sài Gòn (1940–1945)”, do TS. Arita Kayoko (Đại học Teikyo) trình bày, tập trung phân tích hoạt động của các giáo viên người Nhật tại Sài Gòn trong giai đoạn 1940–1945. Thông qua việc khảo sát các nguồn tư liệu lịch sử, nghiên cứu đã phác họa bối cảnh và đặc điểm của hoạt động giảng dạy tiếng Nhật trong thời kỳ này.

( Phần trình bày của TS. Arita Kayoko - Đại học Teikyo)

Khép lại phần tham luận thứ nhất là bài trình bày “Nghiên cứu quan hệ Nhật Bản - Việt Nam Cộng hòa ở Việt Nam” Thành tựu và những vấn đề” của PGS.TS. Nguyễn Tiến Lực (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM). Bài tham luận đã tổng kết những thành tựu trong nghiên cứu quan hệ giữa Nhật Bản và Việt Nam Cộng hòa, đồng thời chỉ ra một số vấn đề và hướng nghiên cứu cần tiếp tục khai thác trong tương lai.

 

(toàn cảnh buổi tọa đàm)

 

 

Phần thứ hai của tọa đàm tiếp tục với các tham luận mở rộng góc nhìn về quan hệ Việt Nam - Nhật Bản và sự hiện diện của Nhật Bản trong giáo dục và học thuật tại miền Nam Việt Nam trước năm 1975.

Mở đầu phiên thứ hai của tọa đàm là bài trình bày “Tổng quan về quan hệ Việt - Nhật trước 1975 trong bối cảnh quốc tế và khu vực” của PGS.TS. Nguyễn Ngọc Dung (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM), cung cấp cái nhìn khái quát về quan hệ giữa hai quốc gia trong bối cảnh các biến động chính trị - kinh tế của khu vực và thế giới thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

( PGS.TS. Nguyễn Ngọc Dung Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn)

Tiếp theo, PGS.TS. Ngô Minh Oanh đến từ Trường Đại học Sư phạm TP.HCM trình bày tham luận “Nhật Bản trong chương trình giáo dục của Việt Nam Cộng hòa (1955–1975) – Qua chương trình và sách giáo khoa môn Lịch sử”. Bài nghiên cứu phân tích cách hình ảnh và lịch sử Nhật Bản được giới thiệu trong hệ thống giáo dục của Việt Nam Cộng hòa, qua đó phản ánh cách nhìn nhận về Nhật Bản trong bối cảnh giáo dục và chính trị thời kỳ này.

(PGS.TS. Ngô Minh Oanh đến từ Trường Đại học Sư phạm TP.HCM)

Kết thúc buổi tọa đàm là phần tham luận “Giáo dục tiếng Nhật tại miền Nam Việt Nam - Góc nhìn từ ngành Nhật Bản học” của ThS. Nguyễn Thu Hương (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM) đã đưa ra những phân tích về sự phát triển của hoạt động giảng dạy tiếng Nhật tại miền Nam Việt Nam từ góc nhìn học thuật của lĩnh vực Nhật Bản học.

(ThS. Nguyễn Thu Hương Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn)

Chương trình khép lại với phiên thảo luận giữa các chuyên gia, nhà nghiên cứu và học viên tham dự, nơi nhiều câu hỏi và ý kiến trao đổi đã được đưa ra xoay quanh các nguồn tư liệu lịch sử, phương pháp nghiên cứu cũng như triển vọng hợp tác học thuật trong tương lai.

(Phần hỏi đáp, thảo luận của các chuyên gia)

Tọa đàm không chỉ góp phần làm sáng tỏ thêm nhiều khía cạnh của lịch sử giáo dục tiếng Nhật tại miền Nam Việt Nam, mà còn mở ra những cơ hội hợp tác nghiên cứu mới giữa các học giả Việt Nam và Nhật Bản. Qua đó, sự kiện tiếp tục khẳng định vai trò của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM như một cầu nối học thuật quan trọng trong việc thúc đẩy các nghiên cứu về lịch sử, giáo dục và giao lưu văn hóa trong khu vực. 

Hình ảnh: Trúc Quỳnh, Yến Nhi, Nguyệt Ngân

Nội dung: Trúc Quỳnh