Hội thảo Khoa học Quốc gia "Tập hợp lực lượng của Mỹ giai đoạn 2017-2024 và những tác động đến thế giới"

Ảnh: Giảng viên khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế chụp hình lưu niệm cùng các Báo cáo viên.

Với phát biểu chào mừng, PGS. TS. Lưu Văn Quyết khẳng định: “Việc nghiên cứu chủ đề này không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn diễn biến của hiện tại mà còn góp phần nhận diện xu hướng đang định hình môi trường khu vực và quốc tế trong những năm tới”. PGS. TS.  Lưu Văn Quyết đồng thời nhấn mạnh với tư cách là một cơ sở đào tạo và nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM luôn coi trọng việc xây dựng các không gian học thuật mở, nghiêm túc và có tính đối thoại: “Chúng tôi đặc biệt trân trọng sự phối hợp giữa Khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế với Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ, cũng như sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia và giảng viên trong Hội thảo hôm nay”.

Ảnh: PGS. TS. Lưu Văn Quyết - Phó Hiệu Trưởng Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM.

Hội thảo được tổ chức thành hai phiên với sáu bài tham luận do các báo cáo viên trình bày. Phiên thứ nhất tập trung phân tích những nội dung về Cơ sở và thực tiễn tập hợp lực lượng của Mỹ giai đoạn 2017 - 2024 tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Phiên thứ hai sẽ đi sâu vào làm rõ nội dung tập hợp lực lượng của Mỹ trên các lĩnh vực và đối tác giai đoạn 2017 - 2024.

Mở đầu phiên tham luận thứ nhất, TS. Nguyễn Tăng Nghị trình bày nghiên cứu với chủ đề “Cạnh tranh cường quyền và tái cấu trúc liên minh: Góc nhìn chủ nghĩa hiện thực về Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ (2017-2021)”. Theo đó, từ cách tiếp cận theo chủ nghĩa hiện thực của John Mearsheimer kết hợp lý thuyết cân bằng của Stephen Walt, TS. Nguyễn Tăng Nghị nhận định khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là khu vực quan trọng để Mỹ tăng cường sự hiện diện và khẳng định vai trò. Bên cạnh đó, cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc là động lực quan trọng thúc đẩy Mỹ tăng cường hiện diện và tái cấu trúc mạng lưới đồng minh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Dù dưới thời của Joe Biden, Barack Obama hay Donald Trump, Mỹ luôn xem Trung Quốc là “một đối tượng cạnh tranh quyết liệt và nghiêm túc” và “quốc gia cạnh tranh chiến lược” hàng. Từ nhận định đó, Mỹ đang từng bước mở rộng các hình thức tập hợp lực lượng không chỉ trong lĩnh vực an ninh mà còn trên các mặt trận kinh tế, thương mại và công nghệ. Nhấn mạnh xu hướng này, TS. Nguyễn Tăng Nghị khẳng định: “Không chỉ về vấn đề kinh tế, vấn đề về an ninh, mà Mỹ đã cố gắng tập hợp một lực lượng trong chiến tranh thương mại, chiến tranh về chất bán dẫn” đối với Trung Quốc. Theo TS. Nguyễn Tăng Nghị, điều này cho thấy cạnh tranh Mỹ - Trung ngày nay đã vượt ra ngoài phạm vi địa chính trị truyền thống để lan sang các lĩnh vực công nghệ cao và chuỗi cung ứng chiến lược, qua đó trở thành một trong những nhân tố quan trọng định hình cục diện khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trong những năm gần đây.

Ảnh: TS. Nguyễn Tăng Nghị - Trưởng Khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM.

Tiếp nối những phân tích về động lực chiến lược của Mỹ, TS. Phạm Thị Yên - Trường Đại học Sài Gòn, tập trung làm rõ quá trình tái cấu trúc mạng lưới liên minh tại khu vực thông qua tham luận “Tái cấu trúc mạng lưới Liên minh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Đối sánh Chiến lược tập hợp lực lượng của Mỹ dưới thời Donald Trump 1.0 và Joe Biden”. Báo cáo tập trung so sánh cách thức hai chính quyền xây dựng và củng cố đồng minh, đối tác trong khu vực. Mở rộng những phân tích này, PGS.TS. Trần Nam Tiến tiếp cận vấn đề từ góc nhìn tổng thể hơn thông qua tham luận “Tập hợp lực lượng của Mỹ ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương giai đoạn 2017-2025: Góc nhìn so sánh giữa chính quyền Donald Trump 1.0 và Joe Biden”. Báo cáo không chỉ đối sánh phương thức tập hợp lực lượng của hai chính quyền mà còn đánh giá những tác động của các điều chỉnh chiến lược này đối với cấu trúc an ninh và cán cân quyền lực tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Ảnh: TS. Phạm Thị Yên - Trường Đại học Sài Gòn.

Ảnh: PGS. TS. Trần Nam Tiến - Giảng viên Khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM.

Tiếp nối những phân tích về chiến lược tập hợp lực lượng của Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, TS. Nguyễn Minh Mẫn - Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, trình bày tham luận “Hợp tác an ninh hàng hải giữa Mỹ và các nước trong nhóm QUAD giai đoạn 2017-2024”. Báo cáo tập trung làm rõ quá trình tăng cường hợp tác giữa Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia trong các lĩnh vực an ninh hàng hải, từ đối thoại chiến lược, tập trận chung đến phối hợp bảo đảm tự do hàng hải và an ninh chuỗi cung ứng. Theo TS. Nguyễn Minh Mẫn, sự phát triển của QUAD không chỉ phản ánh nỗ lực của Mỹ trong việc củng cố đối tác tại khu vực mà còn cho thấy xu hướng liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các quốc gia có chung lợi ích chiến lược trước những biến động của môi trường an ninh khu vực. 

Ảnh: TS. Nguyễn Minh Mẫn - Trường Đại học Sư Phạm TP.HCM.

Tiếp tục trong phiên hai, TS. Nguyễn Thị Hải Yến - Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ, đã trình bày chủ đề “Chiến lược tập hợp lực lượng trong lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn dưới thời Joe Biden và hàm ý cho Việt Nam”. Trong bài tham luận, TS. Nguyễn Thị Hải Yến nhấn mạnh rằng Mỹ cùng với Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan hiện nắm giữ khoảng 82% thị phần ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu, qua đó hình thành một mạng lưới liên kết công nghệ có thể được xem như một “liên minh phòng thủ”. Bên cạnh đó, Mỹ cũng đưa ra những nguyên tắc quản lý sản xuất cực đoan, đi ngược những nguyên tắc thị trường tự do. Kết thúc phiên hai, TS. Kiều Thanh Nga (Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi) trình bày tham luận chủ đề “Từ đối tác giao dịch đến liên kết chiến lược: Sự điều chỉnh cách thức tập hợp lực lượng của Mỹ với Ấn Độ giai đoạn 2017 - 2024”.

Ảnh: TS. Nguyễn Thị Hải Yến - Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ.

Ảnh: TS. Kiều Thanh Nga - Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi

Với các tham luận được trình bày, Hội thảo Khoa học Quốc gia “Tập hợp lực lượng của Mỹ giai đoạn 2017-2024 và những tác động đến thế giới” đã góp phần làm rõ những điều chỉnh trong chiến lược đối ngoại và phương thức tập hợp lực lượng của Mỹ dưới hai chính quyền Donald Trump và Joe Biden. Từ các góc nhìn về liên minh, an ninh, công nghệ và quan hệ đối tác chiến lược, các báo cáo đã phân tích sâu những tác động của chiến lược này đối với cục diện chính trị, kinh tế, an ninh thế giới trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gia tăng. Những trao đổi học thuật tại hội thảo góp phần bổ sung cơ sở nghiên cứu về quan hệ quốc tế và hỗ trợ đánh giá các xu hướng phát triển của trật tự thế giới trong thời gian tới.