Kỷ yếu Hội thảo: Đối thoại An ninh - chính trị khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương năm 2025 và dự báo

Chính sách đối ngoại của các nước lớn khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Tác giả: Trần Nam Tiến - Nguyễn Tăng Nghị (đồng chủ biên)

Thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc, mang tính bước ngoặt kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong hai thập kỷ qua, thế giới đã chứng kiến một cuộc chuyển dịch lịch sử từ bờ Đại Tây Dương sang khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo-Pacific). Sự dịch chuyển này không chỉ nằm ở các con số tăng trưởng kinh tế mà còn ở mật độ tập trung các điểm nóng an ninh và các hành lang hàng hải huyết mạch, và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trở thành “trọng tâm địa-chính trị” của thế giới với những xung đột lợi ích gay gắt nhất. Bản chất của sự dịch chuyển địa chính trị hiện nay thể hiện qua sự trỗi dậy của các cực mới tạo nên một thế giới đa cực trong tương lai gắn với không gian chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Có thể nói, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương hiện là nơi hội tụ của các cường quốc hàng đầu thế giới: Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản và khối ASEAN năng động. Bên cạnh đó, từ sau năm 2017, EU và các nước Châu Âu chủ chốt như Anh, Pháp, Đức cũng nỗ lực can dự sâu vào khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Sự hội tụ lợi ích ngày càng lớn của các cường quốc trong và ngoài khu vực thúc đẩy quá trình cạnh tranh chiến lược của các nước lớn, trong đó nổi bật nhất là cạnh tranh chiến lược Hoa Kỳ - Trung Quốc bắt đầu từ năm 2017. Cuộc cạnh tranh chiến lược Hoa Kỳ - Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không đơn thuần là lĩnh vực kinh tế - thương mại mà là một cuộc đối đầu toàn diện trên nhiều mặt trận. Trên lĩnh vực an ninh và quân sự, Hoa Kỳ và Trung Quốc đã hình thành và củng cố các cơ chế đa phương mới như QUAD (Hoa Kỳ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia) hay AUKUS (Hoa Kỳ, Anh và Australia) nhằm đối trọng với sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc thông qua các sáng kiến từ khu vực như Vành đai và Con đường (BRI) cho đến các sáng kiến toàn cầu như Sáng kiến Phát triển Toàn cầu, Sáng kiến An ninh Toàn cầu, Sáng kiến Văn minh Toàn cầu và mới nhất là Sáng kiến Quản trị Toàn cầu. Đến năm 2025, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang rơi vào tình trạng “lưỡng nan an ninh” (Security Dilemma), nơi nỗ lực tăng cường an ninh của bên này lại bị bên kia coi là mối đe dọa, dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang âm thầm nhưng quyết liệt.

Trên cơ sở nhận thức đó, Khoa Lịch sử và Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học cấp Quốc gia: “Đối thoại An ninh - Chính trị khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương năm 2025 và dự báo”. Hội thảo thu hút được sự quan tâm và gửi bài tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý đến từ các trường đại học trong nước như: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội; Trường Đại học Khoa học, Trường Đại học Sư phạm và Khoa Quốc tế - Đại học Huế; Trường Đại học Đà Nẵng; Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh; Trường Đại học Sài Gòn; Trường Đại học Fulbright Việt Nam; Trường Đại học Kinh tế - Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh; Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh; Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học Thành phố Hồ Chí Minh; Trường Đại học Nguyễn Tất Thành; Học viện Ngoại giao - Bộ Ngoại giao, Học viện Khu vực II - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh;... cũng như các viện nghiên cứu ở Hà Nội như: Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương, Viện Sử học, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi,... cùng nhiều đơn vị khác trong cả nước.

Các tham luận gửi đến Hội thảo tập trung vào ba nhóm vấn đề chính:

I. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ AN NINH - CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ TẠI KHU VỰC ẤN ĐỘ DƯƠNG - THÁI BÌNH DƯƠNG ĐẾN NĂM 2025.

1. Cục diện thế giới đang thay đổi và sự hình thành trật tự “Mạng lưới quan hệ đan xen” tại khu vực Ấn - Thái (TS. Hoàng Huệ Anh)

2. Cường quốc lục địa và cường quốc đại dương qua lăng kính lịch sử trong Trật tự Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương hiện nay (TS. Đào Minh Hồng)

3. Chuyển động chiến lược tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương năm 2025: Tái định hình cấu trúc an ninh khu vực và hàm ý cho Việt Nam (TS. Nguyễn Văn Duẩn)

4. Cấu trúc quyền lực mới tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương giai đoạn 2020-2030: Từ “song cực mềm” đến “đa trục cạnh tranh” (ThS. Huỳnh Hồ Đại Nghĩa)

5. ASEAN trước những điều chỉnh chính sách của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump từ đầu năm 2025 đối với khu vực Đông Nam Á (TS. Trịnh Diệp Phương Vũ)

6. Vai trò giải quyết xung đột của ASEAN trường hợp Campuchia - Thái Lan năm 2025 (PGS.TS. Hà Anh Tuấn)

7. Thách thức đối với ASEAN từ các xung đột nội khối: Trường hợp xung đột Thái Lan - Campuchia 2025 (TS. Lê Thị Ngọc Hân, ThS. Tô Hải Đăng)

8. Cuộc đua máy bay không người lái (UAV): Cạnh tranh phát triển UAV giữa các cường quốc định hình lại bối cảnh an ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương như thế nào (TS. Nguyễn Thành Trung, ThS. Nguyễn Ngọc Vĩnh Phúc)

9. Ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo đến chiến lược quốc phòng của các nước lớn tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (ThS. Hà Thị Nga)

10. Mâu thuẫn giữa hợp tác quốc tế chống khủng bố và nguyên tắc không can thiệp nội bộ: Một số trường hợp thực tiễn và gợi mở cho Việt Nam (ThS. Nguyễn Trần Anh Thư)

11. Cấu trúc an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trong chuyển động quyền lực 2025: Đối sách của Việt Nam (TS. Nguyễn Thái Giao Thủy)

12. Kịch bản tương lai cho cấu trúc an ninh khu vực: Đa cực hóa hay phân cực hóa? (PGS. TS Trần Xuân Hiệp, ThS. Lê Hoàng Kiệt, Nguyễn Trần Hoài Đông)

13. Cục diện an ninh - chính trị tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương năm 2025: Tác động đối với trật tự thế giới, khu vực và một số đề xuất đối với Việt Nam (Đại tá Hoàng Văn Cảnh)

II. CHIẾN LƯỢC VÀ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA CÁC CƯỜNG QUỐC TẠI KHU VỰC ẤN ĐỘ DƯƠNG - THÁI BÌNH DƯƠNG ĐẾN NĂM 2025: SỰ ĐIỀU CHỈNH VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN AN NINH - CHÍNH TRỊ KHU VỰC.

14. Trung Quốc với “Trật tự Trung Hoa” (TS. Nguyễn Xuân Cường)

15. Chiến thuật vùng xám trên biển của Trung Quốc: Biểu hiện và tác động đến trật tự an ninh hàng hải ở Biển Đông và Ấn Độ Dương (HVCH. Phạm Huỳnh Đan Thanh)

16. Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ năm 2025: tiếp nối, điều chỉnh hay thay đổi căn bản? (TS. Võ Thị Kim Thảo, PGS.TS. Hoàng Văn Hiển)

17. Chính sách đơn phương của Mỹ thời kỳ Trump 2.0 và an ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương dưới góc nhìn Chủ nghĩa Hiện thực tấn công (HVCH. Dương Thị Cát Mỹ)

18. Chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Trump 2.0 và mối quan hệ với các đồng minh ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (TS. Nguyễn Thu Hạnh)

19. Chính sách đối ngoại Trump 2.0: Nguy cơ phá vỡ cấu trúc quyền lực mềm Hoa Kỳ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương (TS. Ngô Thị Bích Lan)

20. Chiến lược của Mỹ đối với Trung Quốc tại Đông Nam Á trong giai đoạn 2009-2020 từ “Cạnh tranh” đến “Cạnh tranh chiến lược” (TS. Nguyễn Thu Trang)

21. Truyền thông chiến lược của Hoa Kỳ về khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Tự do và rộng mở (TS. Vũ Tuấn Anh, Nguyễn Đức Phúc)

22. Xu hướng tập hợp lực lượng của Mỹ tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương dưới thời Tổng thống Donald Trump 2.0 (TS. Phạm Thị Yên)

23. Chính sách của Ấn Độ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương dưới chính quyền Narendra Modi (PGS.TS. Võ Xuân Vinh)

24. Điều chỉnh chiến lược của Ấn Độ đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và gợi ý cho Việt Nam (TS. Lê Thị Hằng Nga, HVCH. Vũ Thị Hương Giang)

25. Chiến lược “Xoay trục” sang châu Á của Nga và những tác động đến khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (PGS.TS. Bùi Hải Đăng)

26. Chính sách Hướng Đông của Liên bang Nga tại Đông Nam Á trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu thế kỷ 21 (ThS. Phan Thị Anh Thư, TS. Hà Trọng Nghĩa, Nguyễn Minh Thức)

27. Chính sách của Nhật Bản tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương năm 2025: Tiếp nối chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Tự do và Rộng mở với sự thích ứng trong bối cảnh mới (TS. Trần Hoàng Long,ThS. Nguyễn Lê Thy Thương)

28. Chiến lược quốc phòng và ngoại giao an ninh của Nhật Bản tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương năm 2025 (TS. Nguyễn Tuấn Bình, TS. Nguyễn Đình Cơ)

29. Chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Pháp: Từ tham vọng chiến lược đến thực tiễn triển khai (ThS. Nguyễn Thị Phương Dung)

30. Quan hệ Pháp - Ấn Độ - Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và an ninh hàng hải khu vực Tây Ấn Độ Dương (2023-2025) (HVCH. Nguyễn Tú Minh Khuê)

31. Lưỡng nan an ninh trong chính sách xoay trục của Anh ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương giai đoạn hậu Brexit (2021 - 2025) (HVCH. Nguyễn Thị Nhã Linh)

32. Vai trò của chủ thể ngoài khu vực đối với kiến trúc an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: Trường hợp nghiên cứu Vương quốc Anh (ThS. Trần Xuân Bảo Long, Phạm Đức Thắng)

III. CHIẾN LƯỢC VÀ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM ĐỐI VỚI SỰ VẬN ĐỘNG MỚI CỦA AN NINH - CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ Ở KHU VỰC ẤN ĐỘ DƯƠNG - THÁI BÌNH DƯƠNG ĐẾN NĂM 2025.
33. Nghiên cứu hội nhập quốc tế của Việt Nam trong tình hình mới (GS.TS. Hoàng Khắc Nam)

34. Định vị chiến lược của Việt Nam trong môi trường an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương năm 2025 (PGS.TS. Đỗ Thị Thủy)

35. Chiến lược điều chỉnh chính sách của Việt Nam trong cạnh tranh Mỹ - Trung nhìn từ lý thuyết Phòng ngừa rủi ro (TS. Nguyễn Tăng Nghị)

36. Chiến lược cân bằng nước lớn của Việt Nam hiện nay từ góc nhìn Chủ nghĩa Tân hiện thực (PGS.TS. Trần Nam Tiến)

37. Chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với vấn đề an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (TS. Đoàn Ngọc Tuấn)

38. Đối thoại quốc phòng, ngoại giao an ninh của Việt Nam với các đối tác chiến lược trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (TS. Lê Tùng Lâm, TS. Nguyễn Hà Trang)

39. Hợp tác quốc tế cấp địa phương trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và góc nhìn từ các địa phương Việt Nam (TS. Đỗ Phương Thảo)