VĂN HÓA VÀ ĐỐI NGOẠI NHÂN DÂN – NHỮNG NHỊP CẦU KẾT NỐI CỘNG ĐỒNG ASEAN HƯỚNG ĐẾN TẦM NHÌN 2045

Ngày 23/10/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị TP.HCM (HUFO), Hội Hữu nghị Việt Nam – Đông Nam Á TP.HCM (VAFA) và Khoa Đông phương học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM phối hợp tổ chức tọa đàm về văn hóa, đối ngoại nhân dân và tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN hướng đến Tầm nhìn 2045. Chương trình quy tụ các nhà ngoại giao, chuyên gia, nhà nghiên cứu, đại diện các tổ chức hữu nghị, giảng viên, học viên và sinh viên, tạo diễn đàn trao đổi về vai trò của văn hóa và đối ngoại nhân dân trong việc xây dựng một Cộng đồng ASEAN gắn kết, bao trùm và phát triển bền vững.

Tọa đàm được tổ chức trong bối cảnh ASEAN đang bước vào giai đoạn phát triển mới, triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, hướng đến xây dựng một cộng đồng tự cường, năng động, sáng tạo, bền vững và lấy người dân làm trung tâm. Đặc biệt, tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 155/QĐ-TTg ngày 20/01/2026, phê duyệt Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Văn hóa – Xã hội ASEAN tại Việt Nam giai đoạn 2026–2035.

Quyết định nhấn mạnh yêu cầu nâng cao nhận thức và bản sắc ASEAN, thúc đẩy giao lưu văn hóa, giáo dục, tăng cường kết nối giữa người dân các quốc gia thành viên, đồng thời phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của các tổ chức và cộng đồng trong tiến trình hội nhập khu vực. Đây là cơ sở chính sách quan trọng, khẳng định ý nghĩa thiết thực và tính thời sự của tọa đàm, đồng thời cho thấy sự gắn kết giữa nghiên cứu, đào tạo, hợp tác quốc tế và đối ngoại nhân dân với những định hướng phát triển dài hạn của Việt Nam trong Cộng đồng ASEAN.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Hồ Xuân Lâm – Phó Chủ tịch Thường trực Liên hiệp các tổ chức hữu nghị TP.HCM nhấn mạnh vai trò của đối ngoại nhân dân trong việc tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị và sự hiểu biết giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước ASEAN. Trong bối cảnh khu vực đang hướng đến những mục tiêu phát triển dài hạn, các hoạt động giao lưu văn hóa, kết nối cộng đồng và trao đổi tri thức ngày càng có ý nghĩa quan trọng, góp phần củng cố nền tảng xã hội cho quan hệ hợp tác giữa các quốc gia thành viên.

Phát biểu chào mừng tại chương trình, TS. Phan Thanh Định – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM đánh giá cao ý nghĩa của việc tăng cường kết nối giữa nhà trường, các cơ quan ngoại giao, tổ chức hữu nghị và cộng đồng. Tọa đàm góp phần mở rộng không gian trao đổi tri thức, thúc đẩy sự hiểu biết liên văn hóa, đồng thời tạo điều kiện để giảng viên, học viên và sinh viên tiếp cận kinh nghiệm và góc nhìn từ thực tiễn hợp tác ASEAN.

Với định hướng gắn đào tạo và nghiên cứu khoa học với phục vụ cộng đồng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tiếp tục phát huy thế mạnh của các ngành khoa học xã hội và nhân văn trong nghiên cứu văn hóa, con người và các vấn đề phát triển khu vực. Trong đó, Khoa Đông phương học đóng vai trò tích cực trong kết nối học thuật, giao lưu văn hóa và mở rộng quan hệ hợp tác với các đối tác ASEAN.

Mở đầu nội dung chuyên môn, PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân – Trưởng khoa Đông phương học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM; Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam – Đông Nam Á TP.HCM trình bày tham luận “Văn hóa và đối ngoại nhân dân: Kết nối cộng đồng, vun đắp bản sắc ASEAN”.

Từ góc nhìn nhân học và nghiên cứu khu vực, tham luận khẳng định văn hóa không chỉ là biểu hiện của bản sắc dân tộc mà còn là nguồn lực quan trọng trong việc kiến tạo lòng tin, thúc đẩy sự thấu hiểu và tăng cường gắn kết giữa các cộng đồng. ASEAN là một không gian đa dạng về ngôn ngữ, tôn giáo, tín ngưỡng, lịch sử và phong tục, nhưng chính sự đa dạng ấy, khi được nhìn nhận bằng tinh thần tôn trọng và đối thoại, có thể trở thành nền tảng cho một bản sắc khu vực vừa thống nhất vừa đa dạng.

Thông qua những trải nghiệm thực tiễn trong hoạt động giao lưu văn hóa và đối ngoại nhân dân, PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân nhấn mạnh rằng những kết nối bền vững không nhất thiết bắt đầu từ các chương trình quy mô lớn, mà có thể hình thành từ những cuộc gặp gỡ, bữa ăn, trang phục truyền thống, nghệ thuật, trò chơi và sự trân trọng dành cho di sản văn hóa của nhau.

Một trong những ví dụ sinh động được chia sẻ là chương trình “Tom Breakfast” diễn ra ngày 21/10/2026, nơi các đại diện ngoại giao ASEAN cùng trải nghiệm văn hóa ăn sáng Malaysia. Từ món bánh mì quen thuộc của Việt Nam đến bánh roti canai ăn cùng cà ri của Malaysia, hay hình ảnh Tổng Lãnh sự Malaysia trực tiếp giới thiệu nghệ thuật pha chế teh tarik, những trải nghiệm ẩm thực gần gũi đã trở thành phương tiện kết nối văn hóa và tăng cường tình hữu nghị.

Đáng chú ý, việc PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân lựa chọn trang phục Kebaya tại chương trình cũng thể hiện sự trân trọng đối với di sản văn hóa Baba Nyonya của Malaysia. Tương tự, trong một hoạt động giao lưu nhân Ngày Phụ nữ Việt Nam, PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân và bà Carolina Tinangon – Tổng Lãnh sự Indonesia tại TP.HCM – cùng mặc áo dài Việt Nam được may từ vải batik Indonesia, tạo nên một hình ảnh giàu ý nghĩa về sự giao thoa và tôn vinh văn hóa của nhau.

Từ những ví dụ ấy, tham luận khẳng định văn hóa không chỉ hiện diện trong các di sản, lễ hội hay hoạt động nghệ thuật mà còn được thể hiện qua những lựa chọn, ứng xử và trải nghiệm hằng ngày. Khi các cộng đồng biết trân trọng giá trị văn hóa của nhau, sự khác biệt không còn là khoảng cách mà trở thành cơ hội đối thoại và kết nối.

Tiếp nối chương trình, bà Querobine Deapera Laccay – Tổng Lãnh sự Philippines tại TP.HCM trình bày tham luận về Philippines và vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2026. Tham luận mang đến góc nhìn từ một quốc gia thành viên về những ưu tiên hợp tác, trách nhiệm chung và triển vọng phát triển của Cộng đồng ASEAN trong giai đoạn mới; góp phần làm rõ vai trò của sự phối hợp giữa các quốc gia trong việc duy trì đoàn kết, thúc đẩy hợp tác và củng cố vị thế ASEAN.

Ở góc nhìn tiếp nối, ông Firdauz Othman – Tổng Lãnh sự Malaysia tại TP.HCM trình bày tham luận về Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, với những định hướng phát triển hướng đến một cộng đồng tự cường, năng động, bền vững và lấy người dân làm trung tâm. Từ kinh nghiệm của Malaysia trong tiến trình hợp tác ASEAN, tham luận nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kết nối khu vực, thúc đẩy phát triển bao trùm, nâng cao khả năng thích ứng trước các thách thức mới và bảo đảm người dân được tham gia, thụ hưởng những thành quả hội nhập.

Các góc nhìn từ Philippines và Malaysia góp phần kết nối những định hướng chiến lược ở cấp khu vực với các vấn đề thực tiễn trong đời sống xã hội, đồng thời làm nổi bật vai trò của các cơ quan đại diện ngoại giao trong việc thúc đẩy sự hiểu biết và hợp tác giữa các quốc gia thành viên.

Một điểm nhấn đáng chú ý của tọa đàm là tham luận của ông Danny Võ (Võ Thành Đăng) – Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài TP.HCM, với chủ đề về vai trò của kiều bào như những nhịp cầu nhân dân kết nối Việt Nam với Cộng đồng ASEAN.

Tham luận làm nổi bật vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài như những chủ thể kết nối văn hóa, tri thức, kinh tế và quan hệ xã hội giữa Việt Nam với các quốc gia trong khu vực. Với khả năng thích ứng trong môi trường đa văn hóa, kiều bào không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam mà còn có thể thúc đẩy sáng kiến hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng mạng lưới kết nối xuyên biên giới. Mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng người Việt ở nước ngoài đều có thể trở thành một nhịp cầu hữu nghị, góp phần tăng cường hiểu biết và gắn kết giữa các dân tộc trong ASEAN. 

Khép lại chuỗi tham luận, ông Đào Hiểu Đông – Đồng sáng lập Cờ Thủy Tinh Châu trình bày nội dung về Cờ Thủy Tinh Châu, từ sáng tạo văn hóa Việt đến không gian giao lưu nhân dân ASEAN. Thông qua một sản phẩm sáng tạo văn hóa mang tính tương tác, tham luận gợi mở cách tiếp cận mới trong việc kết hợp trò chơi trí tuệ, giáo dục, trải nghiệm và giao lưu văn hóa. Cờ Thủy Tinh Châu không chỉ là hoạt động giải trí mà còn là phương tiện khuyến khích tư duy, đối thoại và kết nối giữa những người tham gia thuộc các nền văn hóa khác nhau.

Sáng kiến này cho thấy đối ngoại nhân dân có thể được triển khai thông qua nhiều hình thức gần gũi, sáng tạo và phù hợp với thế hệ trẻ, qua đó góp phần đưa những giá trị văn hóa Việt Nam tham gia vào không gian giao lưu chung của khu vực.

Với năm tham luận tiếp cận từ các góc độ khác nhau, tọa đàm đã tạo nên một mạch nội dung xuyên suốt: từ vai trò của văn hóa và đối ngoại nhân dân trong xây dựng bản sắc ASEAN, đến những định hướng phát triển của các quốc gia thành viên, sự đóng góp của cộng đồng kiều bào và các sáng kiến giao lưu văn hóa xuất phát từ thực tiễn đời sống.

Điểm gặp gỡ giữa các tham luận là nhận thức rằng Cộng đồng ASEAN không chỉ được xây dựng thông qua các cơ chế hợp tác chính thức mà còn được bồi đắp từ những mối quan hệ giữa con người với con người, từ sự tôn trọng khác biệt, lòng tin, tinh thần sẻ chia và trách nhiệm chung đối với tương lai khu vực.

Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai Quyết định số 155/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tọa đàm góp phần cụ thể hóa các định hướng về nâng cao nhận thức và bản sắc ASEAN, phát huy vai trò của cộng đồng, tăng cường giao lưu văn hóa và thúc đẩy sự tham gia của người dân vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Qua đó, đối ngoại nhân dân được nhìn nhận không chỉ là phương thức tăng cường tình hữu nghị mà còn là nguồn lực xã hội quan trọng, bổ trợ cho hợp tác giữa các quốc gia.

Đối với Khoa Đông phương học, tọa đàm mang ý nghĩa thiết thực trong việc kết nối tri thức học thuật với thực tiễn đối ngoại, tạo cơ hội cho giảng viên, học viên và sinh viên tiếp cận những vấn đề đương đại của ASEAN thông qua trao đổi trực tiếp với các nhà ngoại giao, chuyên gia và những người tham gia hoạt động kết nối cộng đồng. Đây cũng là hướng triển khai phù hợp với định hướng đào tạo gắn lý thuyết với thực tiễn, phát triển năng lực liên văn hóa và nâng cao trách nhiệm xã hội của người học.

Thành công của tọa đàm là kết quả của sự phối hợp, đồng hành và hỗ trợ tích cực từ nhiều cơ quan, đơn vị và cá nhân. Ban Tổ chức trân trọng cảm ơn sự quan tâm, tạo điều kiện của Ban Giám hiệu Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM; Liên hiệp các tổ chức hữu nghị TP.HCM; Hội Hữu nghị Việt Nam – Đông Nam Á TP.HCM; sự tham gia và chia sẻ của các cơ quan đại diện ngoại giao, các diễn giả, chuyên gia, nhà nghiên cứu cùng quý đại biểu.

Ban Tổ chức đặc biệt trân trọng cảm ơn sự đồng hành của Không gian văn hóa Duệ Tâm Trà (Công ty Cổ phần LDT), góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa trà Việt; Nến thơm PuAura và CÔNG TY TNHH SẢN XUẤT CHẾ BIẾN THƯƠNG MẠI DIỆP TRƯỜNG PHÁT, anchay.TV  đã quan tâm, hỗ trợ chương trình, thể hiện tinh thần trách nhiệm xã hội và sự gắn kết giữa doanh nghiệp với các hoạt động văn hóa, học thuật và hữu nghị.

Ban Tổ chức cũng trân trọng cảm ơn NCS. Võ Lập Phúc – Công dân tiêu biểu TP.HCM năm 2024, đã đảm nhiệm vai trò người dẫn chương trình (MC), góp phần kết nối các nội dung tham luận, tạo nên không khí trang trọng, gần gũi và giàu tính giao lưu của tọa đàm.

Sự đồng hành của các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân không chỉ góp phần vào thành công của chương trình mà còn thể hiện tinh thần chung tay của cộng đồng trong việc thúc đẩy giao lưu văn hóa, kết nối tri thức và vun đắp tình hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước ASEAN. Ban Tổ chức đồng thời trân trọng ghi nhận sự đóng góp nhiệt tình của đội ngũ giảng viên, viên chức, học viên, sinh viên và tình nguyện viên trong công tác chuẩn bị, tổ chức và truyền thông cho chương trình.

Tọa đàm khép lại nhưng tiếp tục mở ra những cơ hội hợp tác, kết nối và phát triển các sáng kiến mới giữa cơ sở giáo dục, tổ chức hữu nghị, cơ quan ngoại giao và cộng đồng. Từ những trao đổi học thuật đến các trải nghiệm văn hóa và sáng kiến thực tiễn, chương trình góp phần khẳng định vai trò của văn hóa và đối ngoại nhân dân như những nhịp cầu bền vững kết nối các quốc gia, các dân tộc và các thế hệ trong khu vực.

Hướng đến Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, một ASEAN gắn kết và phát triển bền vững cần được xây dựng không chỉ bằng những chiến lược và cam kết chung, mà còn bằng sự tham gia chủ động, trách nhiệm và sáng tạo của mỗi người dân. Chính từ những nhịp cầu văn hóa, tri thức và tình hữu nghị ấy, tinh thần “thống nhất trong đa dạng” của ASEAN tiếp tục được nuôi dưỡng và lan tỏa trong đời sống cộng đồng.

PGS. TS Phan Thị Hồng Xuân