TỪ HẢI NẠN ĐẾN KỲ DUYÊN: KÝ ỨC VIỆT NAM VÀ GIAO LƯU VĂN HÓA TRONG VĂN BẢN HÀNH TRÌNH TRÔI DẠT TRUNG - HÀN

Những chuyến hải trình không định trước, những cuộc gặp gỡ tình cờ trên biển và hành trình lưu lạc đến Việt Nam đã để lại nhiều tư liệu quý, góp phần tái hiện đời sống xã hội và lịch sử giao lưu văn hóa Đông Á trong các thế kỷ trước.
Từ góc nhìn đó, sáng ngày 04/11/2026, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã diễn ra tọa đàm quốc tế “Từ hải nạn đến kỳ duyên: Ký ức Việt Nam và giao lưu văn hóa trong văn bản hành trình trôi dạt Trung – Hàn” (Drifting Across the Sea to Vietnam: Vietnamese Memories and Cross-Cultural Encounters in Chinese and Korean Drift Records; 漂流過海來越南:中韓漂流文獻中的越南記憶與跨文化交流) với sự tham gia của các học giả đến từ Việt Nam, Đài Loan (Trung Quốc), Trung Quốc, Hoa Kỳ và Hàn Quốc. Thông qua việc tiếp cận các văn bản hành trình trôi dạt, tọa đàm không chỉ góp phần nhận diện những nguồn sử liệu có giá trị về Việt Nam mà còn mở ra hướng nghiên cứu liên ngành giữa lịch sử, văn học, ngôn ngữ và giao lưu văn hóa khu vực.
Phát biểu khai mạc chương trình, TS. Lê Thị Sinh Hiền, Phó Trưởng Khoa Đông phương học, nhận định rằng những biến cố trên biển đôi khi lại trở thành cầu nối giữa các nền văn hóa. Qua thời gian, những câu chuyện hải nạn trong quá khứ không chỉ được lưu giữ trong các trang ghi chép mà còn trở thành nguồn tư liệu cho những cuộc gặp gỡ và trao đổi học thuật hôm nay. Cô cũng đề cập giá trị của các ghi chép từ góc nhìn bên ngoài: khi đối chiếu với chính sử, địa chí và tư liệu Hán Nôm trong nước, chúng có thể bổ sung những thông tin còn thiếu và hỗ trợ kiểm chứng một số tư liệu lịch sử.

Mở đầu phần tham luận, TS. Nguyễn Hoàng Yến, giảng viên Khoa Đông phương học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM, giới thiệu một cách tiếp cận mới đối với văn bản trôi dạt của Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam, đồng thời giới thiệu một số tác phẩm hành trình trôi dạt của các nước tới Việt Nam. Diễn giả tập trung làm rõ giá trị của những ghi chép do người nước ngoài để lại sau các chuyến đi gặp nạn trên biển, đặc biệt trong việc tìm hiểu đời sống thường nhật, hoạt động cứu trợ và những cuộc tiếp xúc văn hóa giữa các cộng đồng ven biển Đông Á.

Tiếp nối chương trình, GS. Park Hyun-kyu, Đại học Soonchunhyang, Hàn Quốc, trình bày về nhóm người Hàn Quốc lưu lạc đến Hội An Việt Nam vào cuối thế kỷ XVII và nhóm người dân đảo Jeju đã gặp gỡ nhóm thương nhân An Nam trong chuyến trôi dạt đến Okinawa năm 1771. Qua những sự kiện được ghi lại trong tư liệu lịch sử, diễn giả làm rõ vai trò hỗ trợ của cộng đồng người Minh Hương, đồng thời gợi mở về mối liên hệ giữa Việt Nam và Hàn Quốc trong lịch sử.
Với trường hợp Thái Đình Lan (蔡廷蘭), GS. Kathlene Baldanza, Đại học Bang Pennsylvania, Hoa Kỳ, giới thiệu bản dịch tiếng Anh tác phẩm Hải Nam tạp trứ (海南雜著). Phần trình bày đề cập đến những vấn đề trong quá trình chuyển ngữ tác phẩm, từ nhan đề đến cách phiên âm địa danh, nhân danh, đồng thời đặt hành trình của Thái Đình Lan trong bối cảnh giao thương giữa Phúc Kiến và miền Trung Việt Nam thế kỷ XIX.

Ở góc độ tiếp nhận văn học, GS. Ko Jung-san, Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia Vân Lâm, Đài Loan (Trung Quốc), khảo sát những bài thơ do văn nhân đương thời sáng tác dựa trên Hải Nam tạp trứ. Các sáng tác này phản ánh sự tiếp nhận tác phẩm trong giới học giả Trung Hoa, đồng thời cung cấp thêm tư liệu về cuộc đời và các mối quan hệ văn chương, học thuật của Thái Đình Lan.
Bên cạnh các phần tham luận, TS. Hou Zhe, Viện Khoa học Xã hội Thượng Hải, Trung Quốc, đã chia sẻ, tổng kết những điểm mới được đề cập tại tọa đàm, qua đó khái quát thêm các giá trị và hướng nghiên cứu liên quan đến văn bản hành trình trôi dạt.

Sau các phần tham luận, tọa đàm tiếp tục với phần giao lưu và những ý kiến trao đổi từ các giảng viên đến từ những khoa khác. PGS.TS. Đoàn Lê Giang - Nguyên trưởng khoa Văn học và khoa Việt Nam học, trường ĐH Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM đã khẳng định tầm quan trọng của nhóm tư liệu hành trình trôi dạt trong nghiên cứu Việt Nam học và giao lưu văn hoá châu Á; đồng thời hi vọng các nghiên cứu sẽ sớm được hoàn thiện và công bố đến đông đảo độc giả. TS. Phan Thu Vân - Phó Trưởng khoa Ngữ văn, trường Đại học Sư phạm TP.HCM nêu lên câu hỏi về vai trò, suy nghĩ về chữ Hán và hiện tượng bút đàm đã được sử dụng và đóng vai trò như thế nào trong các trao đổi giữa các chủ thể trong hành trình phiêu dạt. Chương trình khép lại trong không khí cởi mở, tạo thêm cơ hội kết nối và trao đổi học thuật giữa các diễn giả, giảng viên và người tham dự.

Tọa đàm cho thấy giá trị đặc biệt của các văn bản hành trình trôi dạt trong việc bổ sung những góc nhìn từ bên ngoài về lịch sử, văn hóa và xã hội Việt Nam. Vượt ra ngoài những câu chuyện hải nạn, các tư liệu này phản ánh những cuộc gặp gỡ, tương trợ và giao tiếp giữa các cộng đồng trong không gian hàng hải Đông Á. Đồng thời, những trao đổi tại tọa đàm gợi mở triển vọng tiếp tục khai thác, đối chiếu, dịch thuật và công bố các nguồn tư liệu Hán văn, góp phần thúc đẩy nghiên cứu Việt Nam học, Đông phương học và tăng cường kết nối học thuật quốc tế.
Một số hình ảnh tại tọa đàm:



Bài viết liên quan

Khoa Đông Phương Học Tổ Chức Xét Duyệt Đề Cương Luận Văn Thạc Sĩ Ngành Châu Á Học







