Phân nhóm vị từ chuyển tác theo ngữ nghĩa và kết cấu cú pháp với lý thuyết Đề - Thuyết

Abstract

Applying the method of morpheme analysis and valency - argument analysis, the article aims to classify causative verbs based on the semantics of the verb and the syntactic structure of that verb’s construction. Semantically, causative verbs are divided into two groups: causative verbs and directive verbs, based on the inevitability of the result and the “delay” between the causative event and the resulting event. With causative verbs, the resulting event happens inevitably and immediately when the causative event occurs, whereas with directive verbs, the resulting event only occurs according to the subject's cognitive decision, and there is a certain “delay” depending on the subject's cognitive decision for the event to occur.

Causative verbs are further divided into two subgroups: caused-motion verbs, which have two syntactic structures indicating the resulting event: [N1 - V1 {N2 - V2}] and [N1 - V1 {V2 - N2}]; and verbs causing psychological change, with the syntactic structure [N1 - V1 {N2 - V2}]. Directive verbs have only one linear syntactic structure [N1 - V1 {N2 - V2}] but are also divided into two subgroups: direct directive verbs and indirect directive verbs. The subgroups of both causative verbs and directive verbs also contain two types of verbs with integrated manner [+manner] indicating actions done and non-integrated manner [-manner] where cognitive transfer is focused on the resulting event. 

Tóm tắt

Bài viết này áp dụng thủ pháp phân tích nghĩa tố và phân tích vị từ - tham tố để phân nhóm các vị từ chuyển tác hoặc tác động, dựa theo ngữ nghĩa của vị từ và kết cấu cú pháp của cấu trúc vị từ đó. Theo ngữ nghĩa, các vị từ chuyển tác được phân thành hai nhóm là vị từ gây khiến và vị từ cầu khiến dựa theo tính tất yếu xảy ra của sự tình kết quả và ``độ trễ'' giữa sự tình chuyển tác và sự tình kết quả. Với vị từ gây khiến, sự tình kết quả tất yếu xảy ra và xảy ra ngay tức khắc khi nhận sự tình chuyển tác, trong khi với vị từ cầu khiến, sự tình kết quả chỉ diễn ra theo một quyết định nhận thức của bị thể và có một ``độ trễ'' nhất định theo quyết định nhận thức của bị thể để diễn ra. Các vị từ gây khiến cũng được phân thành hai tiểu nhóm là các vị từ tác động gây chuyển động có hai kết cấu cú pháp chỉ sự tình kết quả gồm [N1 - V1 {N2 - V2}] và [N1 - V1 {V2 - N2}] và các vị từ tác động thay đổi tâm lý với kết cấu cú pháp [N1 - V1 {N2 - V2}]; các vị từ cầu khiến chỉ có một kết cấu cú pháp tuyến tính là [N1 - V1 {N2 - V2}] nhưng vẫn có hai tiểu nhóm gồm vị từ cầu khiến trực tiếp và vị từ cầu khiến gián tiếp. Các tiểu nhóm của cả vị từ gây khiến và vị từ cầu khiến cũng có hai loại vị từ có tích hợp phương thức [+ phương thức] để chỉ hành vi gây khiến hay cầu khiến và không có tích hợp phương thức [- phương thức] khi nhận thức chuyển tải được tập trung vào sự tình kết quả.