Sự dung nạp tín ngưỡng Ngũ Công Vương Phật trong đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa

Abstract

The cult of the Five Lords Buddha-kings introduced by migrants from South China to Southern Vietnam in the early nineteenth century, exerted a profound influence on several contemporary historical figures such as Tô Quang Xuân, Hà Minh Nhựt, Đoàn Minh Huyên, Ngô Lợi, Tà Ponl, and Nguyễn Phước Thứ. This belief system contributed to the emergence of indigenous religious movements in the southwestern region of Vietnam, including Bửu Sơn Kỳ Hương, Tứ Ân Hiếu Nghĩa and Hòa Hảo Buddhism. Ngô Lợi, the founder of the Tứ Ân Hiếu Nghĩa religion, assimilated the key elements of this cult. The influence is evident not only in the canon, which shares close textual relationships with the Sutra of the Five Lords of China, but also in various initiation rituals, worship practices, and daily religious observances. Furthermore, the cult of the Five Lords Buddha-kings became an important source of spiritual support for followers of Tứ Ân Hiếu Nghĩa in their resistance movements against French colonial rule in the late nineteenth century. This study draws upon previous scholarly works, examines Cino-Nôm scriptures of the Tứ Ân Hiếu Nghĩa tradition, and employs qualitative research methods, including field surveys at places of worship and in-depth interviews with senior adherents. The findings elucidate the close interrelationship between the Vietnamese Tứ Ân Hiếu Nghĩa religion and the Chinese cult of the Five Lords Buddha-kings.

Tóm tắt

Tín ngưỡng Ngũ Công Vương Phật được các di dân Hoa Nam truyền sang Nam Bộ Việt Nam vào đầu thế kỷ XIX, sau đó ảnh hưởng đến một số nhân vật lịch sử đương thời như Tô Quang Xuân, Hà Minh Nhựt, Đoàn Minh Huyên, Ngô Lợi, Tà Ponl, Nguyễn Phước Thứ, v.v., góp phần thúc đẩy sự ra đời của các tôn giáo nội sinh miền Tây Nam Bộ như đạo Bửu Sơn Kỳ Hương, Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Phật giáo Hòa Hảo, v.v. Người sáng lập đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Đức Bổn Sư Ngô Lợi, đã tiếp nhận ảnh hưởng của tín ngưỡng này, ngoài thể hiện qua hệ thống kinh sách có quan hệ mật thiết về mặt truyền bản với Kinh Ngũ Công của Trung Quốc, còn qua một loạt các nghi thức nhập đạo lẫn thờ cúng, lễ bái, sinh hoạt tôn giáo thường nhật. Ngoài ra, tín ngưỡng Ngũ Công Vương Phật cũng trở thành điểm tựa tinh thần quan trọng trong phong trào đấu tranh chống Pháp của tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương và tín đồ Tứ Ân Hiếu Nghĩa vào nửa cuối thế kỷ XIX. Để làm rõ những nội dung trên, chúng tôi đã kế thừa thành quả nghiên cứu của người đi trước, tham cứu kinh điển và thư tịch Hán Nôm của đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính thông qua điều tra điền dã các cơ sở thờ tự và phỏng vấn sâu các tín đồ cao niên. Từ đó, bài viết làm rõ mối quan hệ mật thiết giữa đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa ở Việt Nam và tín ngưỡng Ngũ Công Vương Phật của Trung Quốc