Ngày 30.9.2026, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM (ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM) tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Văn học - Nghệ thuật châu Á trong bối cảnh số hóa”. Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà nghiên cứu, giảng viên trong và ngoài nước cùng trao đổi về sự chuyển biến của đời sống văn hóa, nghệ thuật thời đại số. Hội thảo đã thu hút 87 bài tham luận trong và ngoài nước, qua đó chọn lọc 51 bài đạt chuẩn phản biện để báo cáo tại các phiên.
Phát biểu khai mạc, TS. Lê Hoàng Dũng, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, khẳng định vị thế tiên phong của Khoa Văn học và Ngôn ngữ học trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu văn học, nghệ thuật tại khu vực phía Nam. Thầy nhấn mạnh: “Sự phát triển của công nghệ số như các kho lưu trữ trực tuyến, công cụ AI, phần mềm dịch thuật hay bản đồ hóa địa danh đã làm thay đổi khoảng cách tiếp nhận xuyên văn hóa”. Trong bối cảnh đó, nghiên cứu văn học và nghệ thuật không chỉ dừng lại ở giải mã tác phẩm mà còn là quá trình kiến tạo tri thức có hệ thống.
Trình bày báo cáo đề dẫn, PGS.TS. Phan Mạnh Hùng, Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ học, đặt ra câu hỏi cốt lõi cho các nhà nghiên cứu: “Khi văn học, nghệ thuật đi qua các trung gian số, điều gì thay đổi trong hình thức tác phẩm, kinh nghiệm thẩm mỹ và quyền diễn giải?”. Theo thầy, sự xuất hiện của AI, các nền tảng trực tuyến hay video âm nhạc đang thay đổi cách con người sáng tạo và thưởng thức nghệ thuật. Từ đó, việc nghiên cứu ba khía cạnh này giúp các nhà nghiên cứu nhận diện chính xác mức độ tác động của công nghệ, từ đó tìm ra phương pháp tiếp cận phù hợp đối với nghệ thuật châu Á.
Hội thảo tiếp tục với phiên toàn thể và 3 báo cáo chính. Mở đầu, NCS. Võ Quốc Việt, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, đã trình bày tham luận “Khuynh hướng hậu nhân bản trong nghiên cứu văn học châu Á thời đại số hoá”, từ đó gợi mở tầm nhìn chú trọng đến đạo đức công nghệ và chuyển đổi số bền vững. Tiếp đó, ThS. Lê Thụy Tường Vi, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, gợi mở chủ đề “Khoảng cách hiện diện trong tiếp nhận văn học nghệ thuật châu Á qua môi trường số”, đồng thời đề xuất phương pháp “sư phạm số hiện thân” để đổi mới việc giảng dạy văn học, nghệ thuật.
Khép lại phiên toàn thể, GS. Huang Wenchu, Đại học Quốc lập Bình Đông, Đài Loan, mang đến đề tài “Di động và số hoá: Quá trình lưu hành sách hát Triều Châu tại Đông Nam Á, Singapore, Malaysia và Việt Nam”, nhấn mạnh ứng dụng AI để tái hiện đời sống tầng lớp bình dân và phụ nữ Triều Châu. Tại phần thảo luận, từ trải nghiệm ở khu Chợ Lớn (TP.HCM), đại biểu đã đặt câu hỏi về công tác bảo tồn văn hóa Triều Châu so với các khu phố người Hoa khác trong khu vực. Giải đáp thắc mắc, GS. Huang Wenchu nhận định, khác với Malaysia hay Singapore vốn nổi bật với các hội quán, văn hóa Triều Châu tại TP.HCM lại lưu giữ sinh động ngay trong đời sống thường nhật của người dân.
Bên cạnh phiên toàn thể, hội thảo mở ra không gian thảo luận đa chiều thông qua 5 phiên tiểu ban:
Tiểu ban 1 (Số hóa, tính liên văn hóa và các phương pháp tiếp cận mới): Tập trung thảo luận về lý thuyết hậu thuộc địa, biểu đạt giới, ứng dụng AI trong nhận diện biểu tượng Phật giáo và đối thoại liên văn hóa.
Tiểu ban 2 (Lý thuyết, AI và các hình thức sáng tạo nghệ thuật trong hệ sinh thái số): Bàn luận về AI tạo sinh, khung pháp lý điện ảnh, cấu trúc tự sự micro-drama và chấn thương sinh thái.
Tiểu ban 3 (Nhân văn số: Lưu trữ, bản đồ hóa, dịch thuật và giáo dục): Khai thác ứng dụng GIS, dịch thuật số, lưu trữ di sản và phương pháp tiếp nhận văn học trên môi trường ảo.
Tiểu ban 4 (Tiếp nhận, cải biên và nền tảng truyền thông số): Phân tích ký ức lịch sử, chuyển thể sân khấu - điện ảnh và các phương thức sáng tạo nghệ thuật trên mạng xã hội.
Tiểu ban 5 (Căn tính, ký ức, không gian và đối thoại liên văn hóa): Thảo luận sâu về diễn ngôn giới, không gian đô thị, cơ thể nữ và mối quan hệ liên văn bản giữa các truyền thống văn học.
Những vấn đề được đặt ra tại chương trình đã gợi mở những câu hỏi lớn về căn tính, giới và bản sắc trong môi trường số. Từ đó, hội thảo góp phần tạo nên cầu nối giữa chiều sâu nghệ thuật và sức mạnh công nghệ, tạo tiền đề quan trọng để Nhà trường tiếp tục phát triển các dự án nhân văn số, khẳng định vị thế tiên phong và dẫn dắt trong đổi mới sáng tạo học thuật.
Một số hình ảnh khác tại sự kiện:
Bài viết liên quan
