Hội thảo khoa học quốc tế: “Không gian văn hóa và bản sắc đô thị Việt Nam: từ truyền thống đến hiện đại”

27/09/2026

CHIA SẺ:

Sáng 26.9.2026, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM), tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề “Không gian văn hóa và bản sắc đô thị Việt Nam: từ truyền thống đến hiện đại”. Hội thảo có sự tham gia của các nhà nghiên cứu, giảng viên đến từ Việt Nam, Hàn Quốc, Trung Quốc và Indonesia. Các tham luận tại hội thảo đặt vấn đề về cách bảo tồn và phát huy không gian văn hóa, di sản trong quá trình đô thị hóa, đồng thời tìm kiếm những hướng tiếp cận phù hợp để phát triển đô thị gắn với bản sắc và yêu cầu bền vững.

*Các đại biểu, diễn giả và ban tổ chức chụp ảnh lưu niệm sau phiên toàn thể - Ảnh: MINH THƯ*

Phát biểu khai mạc, TS. Phan Thanh Định, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, nhấn mạnh không gian đô thị không chỉ bao gồm công trình, hạ tầng và hoạt động kinh tế, mà còn là không gian xã hội, văn hóa, nơi các giá trị cộng đồng được hình thành và biến đổi. Theo đó, hội thảo tạo diễn đàn trao đổi về các cách tiếp cận đương đại đối với không gian, bản sắc đô thị và những thách thức phát triển. Thầy chia sẻ: “Sự hợp tác quốc tế và liên ngành có vai trò thiết yếu trong việc kiến tạo tri thức mới, phát triển các phương pháp nghiên cứu, đồng thời chuyển hóa những kết quả nghiên cứu thành các đóng góp thiết thực cho công tác quy hoạch đô thị, quản lý đô thị, bảo tồn di sản và phát triển bền vững”.

TS. Phan Thanh Định cho rằng quá trình đô thị hóa nhanh, toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu và đổi mới công nghệ đặt ra yêu cầu phát triển đô thị theo hướng vừa năng động vừa phải gìn giữ các giá trị văn hóa - Ảnh: MINH THƯ

Phát biểu đề dẫn, TS. Lê Thanh Hòa, Trưởng Khoa Địa lý - Đô thị, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Biển đảo và Biến đổi khí hậu, cho rằng quá trình đô thị hóa, toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu và công nghệ số đang đặt ra những thách thức mới đối với không gian văn hóa và bản sắc đô thị Việt Nam. Thầy nhấn mạnh yêu cầu hài hòa giữa phát triển đô thị hiện đại, xanh, bền vững với gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời thúc đẩy đối thoại liên ngành, kết nối nghiên cứu với chính sách và thực tiễn.

Hội thảo gồm phiên toàn thể với hai báo cáo chính và phiên thảo luận song song với hai tiểu ban. Ở phiên toàn thể, TS. Lê Thanh Hòa trình bày tham luận “Bản sắc của siêu đô thị đa trung tâm: Định hình không gian văn hóa của Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập trong tầm nhìn một trăm năm”, tập trung vào quá trình định hình bản sắc và không gian văn hóa của Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập. Tham luận nhấn mạnh quy hoạch cần bổ sung yếu tố bản sắc văn hóa bên cạnh các mục tiêu về đất đai, hạ tầng, môi trường và kinh tế, nhằm phản ánh các lớp bản sắc đa dạng của đô thị.

TS. Lê Thanh Hoà cho biết, các hành lang xanh góp phần bảo vệ thiên nhiên, gìn giữ bản sắc đô thị, thích ứng khí hậu tại các thành phố phát triển nhanh - Ảnh: MINH THƯ

Tiếp đó, TS. Michael Ling Tiing Soon, Công ty Tư vấn Phát triển và Bất động sản Landmark, trình bày tham luận “Không gian văn hóa truyền thống và bản sắc đô thị ở Việt Nam: Thách thức, cơ hội và các giải pháp tích hợp hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không”. Báo cáo tập trung vào mối quan hệ giữa không gian văn hóa truyền thống và bản sắc đô thị Việt Nam, đồng thời đặt vấn đề về những thách thức, cơ hội và các giải pháp tích hợp hướng tới mục tiêu phát triển phát thải ròng bằng 0.

TS. Michael Ling Tiing Soon nhấn mạnh không gian văn hóa truyền thống không chỉ mang giá trị di sản mà còn có thể hỗ trợ sinh kế, tăng khả năng chống chịu khí hậu và đóng góp vào phát triển đô thị bền vững - Ảnh: MINH THƯ

Sau phiên toàn thể, Hội thảo chia làm hai tiểu ban: Không gian văn hóa, di sản và bản sắc đô thị và Môi trường, phát triển bền vững và quản trị đô thị. Ở Tiểu ban Không gian văn hóa, di sản và bản sắc đô thị, GS.TS. Lee JoungHee, Đại học quốc gia Incheon, Hàn Quốc, mở đầu trình bày tham luận “Lịch sử và chức năng của các hội quán người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam: trường hợp hội quán Ôn Lăng (Phúc Kiến)”. Qua trường hợp Hội quán Ôn Lăng, nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của các thiết chế cộng đồng người Hoa trong việc hình thành và duy trì không gian văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh.

GS.TS. Lee JoungHee cho rằng Hội quán Ôn Lăng không chỉ là một công trình di sản mà còn là một thiết chế văn hóa - xã hội, duy trì bản sắc cộng đồng thông qua tín ngưỡng, giáo dục, hoạt động phúc lợi và kết nối xã hội - Ảnh: MINH THƯ

Tiếp đến là tham luận “Sự phát triển của văn hóa chè ngọt Tây Quan:Khảo cứu lịch sử - xã hội qua trường hợp KAI JI DESSERT’” của PGS.TS. Cheng Liang, Đại học Ngoại ngữ Ngoại thương Quảng Đông, Trung Quốc. Tham luận này tiếp cận không gian văn hóa từ lịch sử ẩm thực. Ở một hướng tiếp cận khác, nghiên cứu “Tái tổ hợp không gian: Một góc nhìn khác về khu phố cổ” của NCS. Franseno Pujianto Tan, Khoa Kiến trúc, Đại học Indonesia, Indonesia, tiếp cận không gian đô thị khu phố cổ từ góc nhìn kiến trúc và những diễn giải mới.

PGS.TS. Cheng Liang lưu ý việc bảo tồn di sản cần chú trọng sự tham gia thực chất của cộng đồng và hạn chế nguy cơ thương mại hóa làm suy giảm khả năng trao truyền văn hóa - Ảnh: MINH THƯ

NCS. Franseno Pujijanto Tan nhấn mạnh không gian phố cổ luôn biến đổi theo đời sống cư dân, qua cách họ linh hoạt thích nghi và sử dụng không gian trong đời sống hằng ngày - Ảnh: MINH THƯ

Tham luận cuối cùng ở Tiểu ban 1 với nghiên cứu “Đô thị học tôn giáo như một dạng “hạ tầng mềm”: Vai trò của không gian Phật giáo trong kiến tạo bản sắc và tăng cường kết nối cộng đồng tại các đô thị Đông Nam Á đương đại” được PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM trình bày. Nghiên cứu tập trung vào vai trò của không gian Phật giáo trong việc định hình bản sắc và kết nối cộng đồng tại các đô thị Đông Nam Á đương đại.

PGS.TS. Phan Thị Hồng Xuân cho rằng không gian Phật giáo góp phần duy trì ý thức cộng đồng, tạo cảm giác thuộc về và hỗ trợ phát triển đô thị bền vững - Ảnh: MINH THƯ

Đồng thời tại Tiểu ban Môi trường, phát triển bền vững và quản trị đô thị, các tham luận mở rộng thảo luận sang những vấn đề về bảo tồn di sản trong quá trình đô thị hóa, kinh nghiệm phát triển đô thị, giáo dục sinh thái cộng đồng và không gian công cộng gắn với giao thông đô thị.

GS.TS. Chen Duoyou, Đại học Ngoại ngữ Quảng Đông, Trung Quốc, trình bày tham luận “Những vấn đề về không gian văn hóa trong quá trình đô thị hóa ở Việt Nam và đối thoại Việt Nam - Trung Quốc về bảo tồn di sản”. Tham luận đã chỉ ra những vấn đề đối với không gian văn hóa trong quá trình đô thị hóa tại Việt Nam và trao đổi về bảo vệ di sản Việt Nam.

GS.TS. Chen Duoyou đề xuất tăng cường phối hợp liên ngành, xây dựng cơ chế tài chính bền vững, ứng dụng công nghệ số và mở rộng hợp tác quốc tế trong bảo tồn di sản - Ảnh: THẢO TIÊN

Trong khi đó, GS.TS. Ahn, Chi-Young, Đại học quốc gia Incheon, Hàn Quốc, trình bày tham luận “Kinh nghiệm đô thị hóa của Hàn Quốc và hàm ý đối với Việt Nam”, tập trung vào kinh nghiệm đô thị hóa của Hàn Quốc và những vấn đề có thể gợi mở cho Việt Nam. Mở rộng thảo luận sang khía cạnh môi trường và cộng đồng, NCS. Endah Mustikowati, Khoa Kiến trúc, Đại học Indonesia, Indonesia, tiếp cận mối quan hệ giữa tự nhiên và giáo dục sinh thái cộng đồng qua tham luận “Tiếp cận tự nhiên như một cấu trúc ba chiều trong quá trình học tập sinh thái cộng đồng”.

Từ kinh nghiệm đô thị hóa của Hàn Quốc, GS.TS. Ahn, Chi-Young nhấn mạnh Việt Nam cần hướng tới quy hoạch tích hợp, bảo đảm nhà ở, dịch vụ công và phát triển cân bằng giữa các vùng - Ảnh: THẢO TIÊN

*NCS. Endah Mustikowati cho rằng cộng đồng có thể học về tự nhiên thông qua trải nghiệm, quan sát và thực hành trực tiếp trong môi trường sống - Ảnh: THẢO TIÊN*

Khép lại các phần trình bày tại tiểu ban, TS. Võ Thanh Tuyền, HVCH. Trần Thị Phương Thanh, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM, giới thiệu nghiên cứu “Sự hình thành không gian công cộng đô thị tại các ga metro: Trải nghiệm hành khách và hàm ý đối với phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng tại Thành phố Hồ Chí Minh”. Nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của các ga metro trong việc hình thành không gian công cộng mới và những yêu cầu đặt ra cho quá trình phát triển đô thị tại TP.HCM.

*TS. Võ Thanh Tuyền nhìn nhận ga metro không chỉ là hạ tầng giao thông mà còn là không gian công cộng đô thị gắn với trải nghiệm hành khách - Ảnh: THẢO TIÊN*

Những vấn đề được đặt ra tại hội thảo cho thấy không gian văn hóa không tách rời quá trình phát triển đô thị, mà còn hiện diện trong cách thành phố bảo tồn di sản, tổ chức không gian công cộng, kết nối cộng đồng và thích ứng với những thay đổi mới. Các nghiên cứu và trao đổi tại chương trình cung cấp thêm những góc tiếp cận để nhìn nhận bài toán giữ gìn bản sắc đồng thời với yêu cầu phát triển đô thị trong bối cảnh hiện nay.